Şaşırdığımızda göz bebeklerimiz neden büyüyor? Bilim insanlarından dikkat çeken açıklama

Brown Üniversitesi’nden nörobilimci Matt Nassar ve ekibi, 63 sağlıklı yetişkin gönüllüyle gerçekleştirdikleri bir deneyde, göz bebeklerinin şaşkınlık anında büyümesinin beyin beklentilerini güncelleyen bir uyarılma mekanizmasının parçası olabileceğini ortaya koydu. Katılımcılara ekranda ardışık renkler gösterildi; ilk aşamada gözlerindeki renkleri hatırlamaları, ikinci aşamada ise öğrendikleri renk diziliminden bir sonraki rengin tahmin edilmesi istendi. Beklenmedik bir renk ortaya çıktığında göz bebekleri büyüdü ve EEG ile ölçülen belirli beyin dalgalarında artış gözlemlendi.

Araştırmacılar, bu göz bebeği büyümesinin beynin beklenmedik durumlara yanıt verirken uyarılma seviyesinin artışının bir göstergesi olduğunu buldu. Göz bebeği değişimi ve beyin dalgalarındaki artış, beynin mevcut beklentileri “sıfırladığı” ve yeni bir duruma geçerken eski tahminlerin etkisinin azaldığına işaret ediyor. Ayrıca deney sırasında, beklenmedik görüntülerin katılımcıların öğrenme biçimini etkilediği gözlemlendi; görseller beklentilere uydukça katılımcılar önceki tahminlerine daha fazla bağlı hale gelirken, beklenmedik bir görüntüyle karşılaştıklarında bu eğilim azaldı.

Uyarılma tepkisinde beyin sapında bulunan locus coeruleus adlı küçük nöron kümesinin de rol oynadığı belirlenmiş. Bu bölge, savaş‑ya‑kaç tepkisiyle bağlantılı noradrenalin adlı nörotransmiterin başlıca kaynağıdır ve beklenmedik olayların ardından etkinliği artar; bu artış göz bebeği değişimleri ve EEG’deki dalgalarla ilişkilendirilmiştir. Çalışma, Nature Human Behaviour dergisinde yayımlanarak şaşkınlık anının yalnızca anlık bir tepki olmadığını, beynin beklentileri güncellemesine ve yeni durumlara daha hızlı uyum sağlamasına yardımcı olabilecek bir mekanizmayı tetiklediğini ortaya koydu.