Yapay zeka yarışı dünya genelinde kızıştıkça ortaya öyle bir tablo çıktıki gözler dünyanın dört bir yanındaki teknoloji mağazalarına çevrildi. Dijital verileri depolayan mikroçiplerdeki tedarik sıkıntısı “RAMaggedon” adı verilen küresel bir krize dönüştü. Dizüstü bilgisayardan akıllı telefona kadar tüketici elektroniği ürünlerinin fiyatları hızla yükseliyor, vatandaşlar çareyi mevcut cihazlarını tamir ettirmekte buluyor.
Peki ne oldu da bu hale geldik? Anlatayım. Kar marjlarını artırmak isteyen çip üreticileri, üretim kapasitelerini yapay zeka araçlarının eğitimi ve çalıştırılması için yüksek talep gören gelişmiş bir bellek türü olan yüksek bant genişlikli belleğe (HBM) kaydırdı. Bu durum normal RAM ve DRAM üretiminde ciddi bir daralmaya yol açtı. Samsung Electronics Finans Direktörü bu hafta yaptığı açıklamada tedarik sıkıntısının 2027 yılında muhtemelen derinleşeceğini ve 2028 boyunca devam edeceğini bildirdi. Yani işin sonu pek görünmüyor.
Krizin adı “rastgele erişimli bellek” kelimelerinin İngilizce kısaltması olan RAM bileşenlerinden geliyor. RAMaggedon… Kulağa kıyamet gibi geliyor ama gerçekten de öyle. Tayvan merkezli pazar araştırma şirketi TrendForce analisti Ellie Wang’ın verdiği bilgiye göre bilgisayar ve akıllı telefonlar için kullanılan bellek fiyatları bir yıl öncesine kıyasla yaklaşık beş ila altı kat arttı. Evet yanlış duymadınız, beş ila altı kat! İnanır mısınız, daha geçen sene bu fiyatların üçte biriyle bellek alıyorduk.
Hong Kong’daki Wan Chai Computer Centre’da işler hiç de iyi gitmiyor. In-Technology Services yöneticisi Wade Lam, dükkanda sergilenen fiyat listesinin yanına krizle ilgili haber kupürleri asmış. AFP ajansına konuşan Lam, bu haberleri süreci bilmeyen müşterileri bilgilendirmek amacıyla sergilediklerini aktarıyor. Yani dükkan sahipleri bile müşterilerine “bakın bu bizim suçumuz değil” demek için ellerinden geleni yapıyor. Neyse devam ediyorum…
Wan Chai Computer Centre bünyesindeki işletmeler bilgisayar parçalarından elektronik cihazlara ve oyun konsollarına kadar çeşitli teknoloji ürünlerinin satışını yapıyo. Özel imalat bilgisayar alanında uzmanlaşan Videocom Computer şirketinin yöneticisi Ken Tam’ın söyledikleri ise durumun vahametini gözler önüne seriyor. Tam, fiyat artışlarının başladığı eylül ayından bu yana iş hacimlerinin yarı yarıya düştüğünü açıkladı. Düşünün, dükkanın işleri yarı yarıya azalmış…
Ken Tam’ın verdiği rakamlar gerçekten çarpıcı. Daha önce 300 ila 400 Hong Kong doları (yaklaşık 40-50 ABD doları) seviyesinde satılan 16 gigabaytlık bir RAM’in fiyatı şimdi 1500 Hong Kong dolarına ulaşmış durumda. Bu fiyat artışı karşısında müşterilerin ne yaptığını da şöyle anlatıyor Tam: “Fiyatlar aniden bu kadar yükseldiğinde müşterilerde psikolojik bir bariyer oluşuyor. Gerçekten ihtiyaçları varsa satın alıyorlar; aksi takdirde beklemeyi veya standartlarını düşürerek daha düşük performanslı bir bellek çipi almayı tercih ediyorlar.” Yani millet artık “idare eder” diyerek daha ucuz ürünlere yöneliyor.
Yapay zeka alanındaki bu talep patlaması bazı şirketlerin yüzünü güldürüyor. Dünyanın en büyük üç bellek çipi üreticisi olan Güney Koreli Samsung Electronics ve SK hynix ile ABD merkezli Micron şirketleri karlarında ve hisse değerlerinde ciddi artış yaşadı. Dördüncü sırada yer alan ChangXin Memory Technologies (CXMT) ise pazartesi günü Şanghay’da borsaya kote olarak Çin ana karasının en değerli şirketi konumuna geldi. Yani birileri bu krizden ekmek yiyor, orası kesin…
Omdia kıdemli baş analisti James Zhao’nun değerlendirmeleri de oldukça önemli. Zhao, sektöre görece yeni giren CXMT’nin ileri teknoloji kulvarında lider üreticileri takip eden konumda olduğunu belirtiyor. HBM’nin veri merkezi sunucularında Nvidia gibi üreticilerin yapay zeka sistemlerindeki karmaşık hesaplamaları yürüten güçlü çiplerini desteklemek amacıyla kullanıldığını kaydeden Zhao, geleneksel RAM ve bilgisayarlarda kullanılan DRAM türü açısından bakıldığında mevcut arz kısıtlı piyasa koşullarının CXMT şirketine “sonra gelen avantajı” sağlayabileceğini ifade ediyor.
Peki vatandaş ne yapıyor? Hong Kong’da yatırım bankacılığı yapan Henry Wong adlı tüketici, daha yüksek özelliklere sahip yeni bir bilgisayar satın almak yerine mevcut eski dizüstü bilgisayarının RAM kapasitesini yükseltmeyi tercih ettiğini söylüyor. Wong, “Belleği yükselttikten sonra bilgisayarın gerçekten çok akıcı çalıştığını gördüm ve yeni bir bilgisayar alma isteğim ortadan kalktı” ifadelerini kullanıyor. Yani millet artık yeni cihaz almak yerine eskisini iyileştirmeye çalışıyor…
Otomobil üreticileri de bu krizden nasibini alacak gibi görünüyor. Araç içi bilgisayar sistemlerinde yükselen maliyetlerle karşı karşıya kalan otomotiv devleri, bu durumun yakın zamanda yeni araç fiyatlarını yukarı çekebileceğini belirtiyor. Yani RAM krizi sadece bilgisayar fiyatlarını değil, önümüzdeki dönemde araba fiyatlarını da etkileyebilir.
Japonya’nın başkenti Tokyo’daki teknoloji merkezi Akihabara’da işler hiç parlak değil. Belçikalı grafik tasarımcısı ve özel bilgisayar imalatçısı Charles Brousse, RAM, ekran kartı ve anakart fiyatlarının aşırı düzeylere ulaştığını söylüyor. Brousse maliyetlerin yüksekliği nedeniyle önceden sistem kurmak için parça satın almadığını, “PC & Chill” adını verdiği hizmet kapsamında müşterilerinin kendi satın aldığı parçaları monte ettiğini aktarıyor. Tokyo’da balayında bulanan Brousse’un dediklerine kulak verelim: Çip darlığı insanları 10 yıla kadar kullanılabilen masaüstü bilgisayarlar yerine daha ucuz dizüstü bilgisayarlara yönlendiriyor.
Brousse’un bu konuda söyledikleri düşündürücü: “Bunun iyi bir şey olduğundan emin değilim; insanlar sonuçta daha kısa ömürlü ürünler satın alıyor ve bu da bir tüketim döngüsünü besliyor.” Tasarımcı sürecin yapay zekadaki “spekülatif balon” tarafından tetiklenmesinin de rahatsızlık verici olduğunu belirterek şunları söylüyor: “Mesleğim gereği grafik tasarımcı olduğum için yapay zekanın mesleğim üzerinde doğrudan bir etkisi bulunuyor.” Yani bu kriz sadece cüzdanları değil, meslekleri de tehdit ediyor…
İşin özü şu: Yapay zeka yarışı hız kesmeden devam ediyor ve bu yarışın faturası giderek artan bir şekilde tüketicinin cebinden çıkıyor. RAM fiyatlarındaki bu ani yükseliş kimilerine göre spekülatif bir balonun parçası, kimilerine göre ise arz-talep dengesindeki gerçek bir bozulmanın yansıması. Önümüzdeki aylarda fiyatların düşmesini bekleyenler de var, bu durumun daha da kötüleşeceğini söyleyenler de…
Bakalım bu RAMaggedon süreci nereye evrilecek? Gelişmeleri takip ediyoruz…
Kaynak: Orijinal Haber
