
Türk Deniz Araştırmaları Vakfı (TÜDAV), İstanbul Boğazı ve Marmara Denizi’nde yaşayan yunusların hareketlerini yaklaşık 30 yıldır bilimsel yöntemlerle izliyor. Araştırmalar kapsamında 1.500’den fazla deniz seferi gerçekleştirildi ve Boğaz’da yaklaşık 40 bireyden oluşan yerleşik afalina yunusu popülasyonu düzenli olarak takip ediliyor.
Yunus İzleme Çalışmalarının Tarihi
TÜDAV ile İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi tarafından yürütülen çalışmalar, Karadeniz ile Akdeniz arasında biyolojik koridor görevi gören Türk Boğazlar Sistemi’ndeki yunusların beslenme, dinlenme ve göç rotalarını foto kimliklendirme ve akustik izleme yöntemleriyle kayıt altına alıyor. Çalışmalar 30 yılı aşkın süredir devam ediyor ve 2009 yılından beri hidrofonlarla akustik izleme çalışmaları yürütülüyor.
Yerleşik Popülasyon Detayları
Doç. Dr. Arda Tonay, İstanbul Boğazı’nda afalina, tırtak ve mutur olmak üzere üç farklı yunus türünün görüldüğünü belirtti. Yerleşik popülasyonun yalnızca afalina yunuslarından oluştuğunu ifade eden Tonay, tırtak ve mutur türlerinin özellikle ilkbahar ve sonbaharda balık göçüyle birlikte Boğaz’ı kullandığını söyledi. Yaklaşık 40 yerleşik afalina bireyinin düzenli olarak takip edildiği, balık göçlerinin yoğunlaştığı dönemlerde Boğaz’daki toplam yunus sayısının yaklaşık 200’e kadar çıkabildiği bildirildi.
Yunusların Ekosistem İçindeki Rolü
Tonay, yunusların besin zincirinin en üst basamağında yer alan gösterge türler olduğuna dikkat çekti. Bir bölgede yunus bulunması, o ekosistemin işleyişi hakkında önemli bilgiler verir. Bu nedenle deniz ekosisteminin korunması açısından vazgeçilmez canlılardır. TÜBİTAK destekli CetaFin Projesi kapsamında oluşturulan fotoğraf katalogları karşılaştırılarak komşu ülkelerdeki verilerle eşleştiriliyor ve yunusların farklı bölgeler arasındaki hareketleri araştırılıyor.
Tehditler ve Koruma Çabaları
Tonay ayrıca, Karadeniz’de 1983 yılına kadar süren yunus avcılığı nedeniyle milyarlarca yunusun öldürüldüğünün tahmin edildiğini, av yasağının ardından popülasyonda toparlanma görülse de kirlilik, aşırı avcılık ve balıkçı ağlarına takılma gibi tehditlerin devam ettiğini vurguladı. Öztürk, 2009 yılından bu yana akustik izleme çalışmalarının yürütüldüğünü ve yunusların özellikle gece saatlerinde daha aktif olduğunu belirtti. Jet ski ve deniz trafiği, yunusları olumsuz etkilediği için bu faaliyetlerin sınırlandırılmasının koruma açısından büyük önem taşıdığını ifade etti. 2030 yılına kadar devam edecek TÜBİTAK destekli proje kapsamında İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi, TÜDAV, Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi ve Sinop Üniversitesi iş birliğiyle sürdürülecek ve pasif akustik izleme çalışmalarının Doç. Dr. Ayhan Dede tarafından yürütüleceği bildirildi.
Sıkça Sorulan Sorular
İstanbul Boğazı’nda kaç yabancı tür yunus gözlemlendi?
İstanbul Boğazı’nda, afalina, tırtak ve mutur olmak üzere üç farklı yunus türü gözlemlenmektedir. Yerleşik popülasyon ise yalnızca afalina yunuslarından oluşmaktadır.
Yunus izleme çalışmaları ne kadar süredir devam ediyor?
Türk Deniz Araştırmaları Vakfı, İstanbul Boğazı ve Marmara Denizi’nde yaşayan yunusları yaklaşık 30 yıldır bilimsel yöntemlerle izliyor.
Yunusların popülasyonu ne zaman en yoğun 200’e kadar çıkıyor?
Balık göçlerinin yoğunlaştığı ilkbahar ve sonbahar dönemlerinde Boğaz’daki toplam yunus sayısı yaklaşık 200’e kadar çıkabiliyor.
Yunusları izlemek için hangi yöntemler kullanılıyor?
Fotoğraf kimliklendirme, akustik izleme ve hidrofonlarla akustik izleme yöntemleri kullanılmaktadır. Ayrıca, yunusların sırt yüzgeçlerindeki doğal izler de bireysel kimlik belirlemede yardımcı oluyor.
Yunusların ekosistem üzerindeki önemi nedir?
Yunuslar, besin zincirinin en üst basamağında yer alan gösterge türlerdir. Bir bölgede yunus bulunması, o ekosistemin işleyişi hakkında önemli bilgiler verir ve deniz ekosisteminin korunması açısından vazgeçilmez canlılardır.